Khi cung tiền giảm mà giá vẫn tăng
Lãi suất chính sách không hạ giá một cách trực tiếp mà truyền dẫn qua tín dụng và cung tiền. Lần theo con đường đó, rồi đọc những giai đoạn cung tiền Mỹ sụt giảm trong khi giá tiêu dùng vẫn tăng.
Lãi suất chính sách đi tới giá bằng con đường nào?
Không đi thẳng. Lãi suất chính sách quyết định chi phí tín dụng; tín dụng mới ít đi làm chậm tốc độ tăng của cung tiền; cung tiền tăng chậm làm cầu yếu đi; cầu yếu mới kéo giá xuống. Giá là mắt xích thứ tư của chuỗi này.
Mắt xích thứ hai là mắt xích dễ bị bỏ qua. Phần lớn những gì M2 đếm là tiền gửi ngân hàng, và phần lớn tiền gửi được tạo ra đúng vào lúc ngân hàng giải ngân một khoản vay. Vì vậy thắt chặt chính sách không hẳn là tác động lên giá, mà là tác động lên tốc độ tạo ra tiền mới.
Chuỗi này phát huy tác dụng với mức giá do cầu đẩy lên. Khi giá tăng vì chi phí đầu vào đắt hơn — cước vận tải, nhiên liệu, công suất lọc dầu — chuỗi vẫn cắt bớt cầu, nhưng không chạm được vào khoản chi phí đã khởi đầu đợt tăng giá.
Điều gì xảy ra khi cung tiền giảm mà giá vẫn tăng?
Dữ liệu của Mỹ cho ví dụ rõ nhất, vì cả hai chuỗi đều dài và được công bố theo cùng một lịch.
Điều gì xảy ra khi cung tiền giảm mà giá vẫn tăng?
M2 của Mỹ
Cùng một thang tuyến tính tính từ số không. Giá trị âm kéo dài về bên trái. Một số mục được trích từ bảng bên dưới. Ngày tham chiếu, đơn vị, định nghĩa và giới hạn của bảng và bài viết vẫn được giữ nguyên.
| Mười hai tháng tính đến | M2 của Mỹ | CPI của Mỹ |
|---|---|---|
| Tháng 6/2021 | +12,61% | +5,30% |
| Tháng 6/2022 | +5,74% | +8,98% |
| Tháng 12/2022 | -0,97% | +6,40% |
| Tháng 6/2023 | -3,92% | +3,07% |
Cung tiền M2 của Mỹ nhỏ hơn vào tháng 12/2022 so với một năm trước đó và tiếp tục giảm đến giữa năm 2023, trong khi giá tiêu dùng vẫn tăng trong cả hai giai đoạn (FRED M2SL, FRED CPIAUCSL).
Bảng trên chỉ có số liệu của Mỹ. Bộ dữ liệu của trang hiện chưa có chuỗi M2 của Việt Nam từ nguồn chính thức, và chuỗi chỉ số giá tiêu dùng dừng ở tháng 2/2019, nên chúng tôi không đưa ra con số nào cho Việt Nam thay vì điền số ước tính. Định nghĩa M2 cũng khác nhau giữa các nền kinh tế, vì vậy hãy đọc các cột như hướng đi trong cùng một nền kinh tế.
Vì sao cú sốc chi phí có thể làm tăng cung tiền?
Vì giá đầu vào cao hơn làm tăng lượng tín dụng mà một doanh nghiệp cần để hoạt động như cũ. Mua cùng một lô hàng với giá cao hơn 30% cần thêm khoảng 30% vốn lưu động, và cho vay ngân hàng tạo ra tiền gửi mà M2 đếm.
Do đó trong một cú sốc năng lượng hay cước vận tải, có hai lực cùng tác động lên cung tiền: ngân hàng trung ương thắt chặt tín dụng, và chi phí đầu vào đắt hơn kéo nhu cầu tín dụng lên. Lực nào thắng là quan sát của một giai đoạn cụ thể, không phải một quy luật.
Bạn nên kiểm tra điều gì trong số liệu của mình?
Hãy bắt đầu từ tháng quan sát của cả hai chuỗi. Tổng lượng tiền và chỉ số giá được công bố theo lịch khác nhau, và việc so tháng mới nhất của chuỗi này với tháng cũ hơn của chuỗi kia tạo ra khoảng chênh không liên quan gì đến nền kinh tế.
Việt Nam là nền kinh tế nhập khẩu nhiều nhiên liệu và nguyên liệu đầu vào, nên thay đổi chi phí nhập khẩu thường xuất hiện ở giá nhập khẩu và giá sản xuất trước, rồi mới tới giá bán lẻ. Khi so sánh, hãy bảo đảm hai vế dùng cùng một giai đoạn.
Sau đó hãy tách rõ mỗi thước đo trả lời câu hỏi nào. M2 mô tả một tổng lượng tiền; CPI mô tả giá của một rổ tiêu dùng đã được định nghĩa. Không thước đo nào là bằng chứng cho thước đo kia.
Câu hỏi thường gặp
Tăng lãi suất có làm giá giảm ngay không?
Không. Lãi suất chính sách thay đổi chi phí tín dụng. Tín dụng mới ít đi khiến cung tiền tăng chậm lại, cung tiền tăng chậm khiến cầu yếu đi, và cầu yếu mới kéo giá xuống. Mỗi mắt xích đều cần thời gian, nên việc lạm phát chưa đổi ngay sau khi tăng lãi suất không chứng minh rằng việc tăng lãi suất không có tác dụng.
Nếu cung tiền giảm thì lạm phát có chắc chắn giảm không?
Không chắc trong một khoảng thời gian nhất định. Cung tiền M2 của Mỹ giảm 3,92% trong mười hai tháng tính đến tháng 6/2023 trong khi giá tiêu dùng vẫn tăng 3,07% cùng kỳ. Trong nhiều thập kỷ, hai chuỗi đi cùng chiều; trong một đến ba năm thì thường không.
Vì sao cú sốc chi phí lại có thể làm tăng cung tiền?
Vì doanh nghiệp mua cùng một lượng nguyên liệu với giá cao hơn sẽ cần nhiều tín dụng hơn. Cho vay ngân hàng tạo ra tiền gửi, và tiền gửi được tính vào M2. Lực kéo này đi ngược chiều với việc ngân hàng trung ương thắt chặt tín dụng cùng lúc.
Vì sao bài viết không có số liệu của Việt Nam?
Vì bộ dữ liệu của trang hiện chưa có chuỗi M2 của Việt Nam từ nguồn chính thức, và chuỗi chỉ số giá tiêu dùng dừng ở tháng 2/2019. Chúng tôi không điền số ước tính vào chỗ trống. Khi hai chuỗi này được bổ sung, bài viết sẽ được cập nhật kèm tháng quan sát cụ thể.